FORMULARI A1-Z





PËR REGJISTRIMIN E KANDIDATËVE NË PROVIMET ME ZGJEDHJE


TË MATURËS SHTETËRORE 2009











1. DAR ose ZA: _______________________________________


2. Emri i qytetit/fshatit: ___________________________


3. Emri i Shkollës: _______________________________


4. Indeksi i profilit/degës: _________________________ (Plotësohet nga mësuesi dhe kandidati)


5. ID e kandidatit në vitin:


MSH 2006 _________, MSH 2007_________, MSH 2008): __________


(Plotësohet nga drejtori dhe kandidati)


6. Emri: ______________ Atësia: ______________ Mbiemri: ______________


7. Datëlindja (dd/mm/vvvv): _______/_______/________


8. Gjinia: Femër Mashkull


9. Viti i përfundimit të shkollës së mesme: __________


10. Do të aplikoni për studime jashtë shtetit? □ Po


11. Klasa: IV / V


12. Lëndët me zgjedhje:


12.1 Shëno lëndët me zgjedhje që do të mbarten:


(Nëse lëndët e mbartura janë dhënë provim më shumë se një herë, duhet të shënoni vitin e fundit)





Lënda Z1: __________________ Viti: ____________


Lënda Z2: __________________ Viti: ____________





12.2 Qarko lëndët me zgjedhje që do të jepen:


1. FIZIKË 5. GJEOGRAFI 9. GJUHË FRËNGE


2. KIMI 6. NJOHURI PËR SHOQËRINË 10. GJUHË ITALIANE


3. BIOLOGJI 7. EKONOMI, FILOZOFI


4. HISTORI 8. GJUHË ANGLEZE





Shënim : 1. Kandidati NUK mund të mbartë apo të japë dy lëndë me zgjedhje që janë gjuhë e huaj.


2. Nëse kandidati mbart një lëndë me zgjedhje që është gjuhë e huaj atëhere lënda tjetër


me zgjedhje NUK duhet të jetë gjuhë e huaj. (Lexoni me kujdes udhëzuesin!)








Firma e kandidatit Mësuesi kujdestar Drejtori i shkollës





______________ _______________ _______________


VULA






































PROGRAM ORIENTUES


PËR PËRGATITJEN E PROVIMIT KOMBËTAR


TË MATURËS SHTETËRORE





PËR ARSIMIN E MESËM























NË LËNDËN:





KIMI

















VITI MËSIMOR 2008-2009

















Tiranë, 2009























1. UDHËZIME PËR ZBATIMIN E PROGRAMIT





Programi orientues për lëndën me zgjedhje kimi, përfshin njohuri, koncepte dhe aftësi më të rëndësishme të kimisë për shkollën e mesme. Ndjekja e këtij programi nga shkollat dhe nxënësit siguron një formim të mirë kimik të nxënësve, i cili do të jetë bazament për studimet e mëtejshme universitare të tyre.


Programi orientues për provimin me zgjedhje të kimisë, në kuadrin e maturës shtetërore për vitin shkollor 2006-2007, përbën një dokument të vlefshëm për shkollat e mesme të përgjithshme, nxënësit e interesuar dhe specialistët e përfshirë në procesin e vlerësimit për provimet e maturës shtetërore.





► Programi gjeneron informacionin e nevojshëm për mësuesit e kimisë të shkollave të mesme të përgjithshme që do të përgatisin maturantët për provimin e kimisë si lëndë me zgjedhje në maturën shtetërore.


► Programi gjithashtu orienton nxënësit për materialet kyç mësimore, njohuritë, konceptet dhe aftësitë kryesore që duhet të zotërojnë për të përballuar me sukses provimin e kimisë si lëndë me zgjedhje në maturën shtetërore.


► Programi përbën gjithashtu një dokument zyrtar që duhet zbatuar me korrektesë nga specialistët e përfshirë në hartimin e bankës së pyetjeve dhe tezës së provimit të kimisë si lëndë me zgjedhje për maturën shtetërore.





Ky program duhet shqyrtuar me kujdes dhe rigorozitet nga secili prej grupeve të të interesuarve, sidomos kujdes duhet bërë nga specialistët e përfshirë në hartimin e bankës së pyetjeve dhe tezës së provimit të kimisë si lëndë me zgjedhje për maturën shtetërore, të cilët nuk duhet të përfshijnë për vlerësim çështje mësimore që nuk janë parashikuar në këtë program. Banka e pyetjeve dhe teza e provimit duhet të përmbajnë ushtrime të tipeve dhe niveleve të trajtuara në tekstet e kimisë së shkollës së mesme të përgjithshme. Vëmendje duhet të tregojnë këta specialistë, dhe në lidhje me sigurimin e balancës midis përqindjes që zë secila fushë studimi në këtë program me përqindjet që do të zenë këto fusha studimi në testin e kontrollit në provim.





Mësuesit që do përgatitin nxënësit për provimin e kimisë duhet t’i aftësojnë nxënësit jo vetëm për çështjet mësimore, njohuritë, konceptet dhe aftësitë e përcaktuara në këtë program por dhe në drejtim të zgjidhjes me shkrim të detyrave kimike . Kujdes të veçantë duhet të bëjë mësuesi në drejtim të aftësimit të nxënësve në zgjidhjen e ushtrimeve dhe problemeve të kimisë për fushat e përcaktuara në program, si dhe të përgatitjes së tyre me teknikat e vetvlerësimit. Përgatitja e nxënësve për provimin e kimisë, duhet bërë në mënyrë të vazhdueshmedhe duke përdorur një larmi metodash dhe mjetesh.





Nxënësit duhet të sigurojnë cilësinë e nxënies së çështjeve mësimore, koncepteve kimike dhe aftësive të përcaktuara në program. Për të arritur këtë herë herë ata duhet t’i rikthehen dhe çështjeve të tjera mësimore të kimisë në shkollën e mesme të cilat , nuk janë parashikuar në program, por që përmbajnë informacion bazë për të përvetësuar materialin e zgjedhur për provim. Është fjala këtu p.sh për shkrimin dhe emërtimin e përbërjeve kimike, shkrimin e barazimeve kimike të reaksioneve , shkrimin e barazimeve të shpërbashkimit elektrolitik të elektroliteve, kuptimet numër oksidimi, reaksion oksidimi, reaksion reduktimi, reaksion oksidoreduktimi, njehsimet me formulat dhe barazimet kimike, etj. të cilat janë të përfshira në mënyrë të natyrshme në trajtimin e çështjeve mësimore të përcaktuara në këtë program.








2. KONCEPTE KRYESORE





Numër kuantik, përqendrim molar, shpërbashkim elektrolitik, mol, ekuilibër kimik, produkt i tretshmërisë, pH, potencial elektrodik standard, entalpi, entalpi standarde e formimit, izomeri, grup funksionor hidroksilik, grup funksionor karbonilik, grup funksionor karboksilik, aminë, grup funksionor aminik, mekanizëm reaksioni.


Lidhje kimike, polarizim, lidhje hidrogjenore, potencial jonizimi, afri për elektronin, elektronegativitet, përqendrim në përqindje, përqendrim molar, përqendrim normal, hidrolizë, konstante shpërbashkimi, gradë shpërbashkimi, shpejtësi e reaksionit kimik, rend reaksioni, molekularitet, tretshmëri, elektrolit i fortë, elektrolit i dobët, tretësirë tampone, asnjanësim, numër oksidimi, oksidim, reduktim, oksidues, reduktues, elektrodë, element galvanik, forcë elektromotore, elektrolizë, nxehtësi e reaksionit kimik, barazim termokimik, hidrokarbur, alkan, alken, alkin, alkadien, aren, alkool, fenol, eter, aldehid, keton, acid karboksilik, aminë, aminoacid, lidhje peptidike, grup funksionor, reaksion adicioni, reaksion eliminimi, reaksion zëvendësimi, reaksion polimerizimi.





3. NJOHURI KRYESORE





Shpërndarja e elektroneve në nivele, nënnivele, gjendje energjetike. Kuptimi për përqendrimin e një tretësire, përqendrimin molar, në përqindje dhe normal të tretësirave. Kuptimi i molit. Tretshmëria, formimi i precipitatit dhe produkti i tretshmërisë. Treguesi hidrogjenor në tretësirat ujore. Potenciali elektrodik standard dhe aktiviteti i metaleve. Radha e shkarkimit të joneve. Ligji i Hessit. Izomeria e alkaneve. Përftimi i acideve karboksilikë. Kuptimi i aminave. Reaksione të zëvendësimit nukleofilik. Reaksione të adicionit. Reaksione të polimerizimit. Reaksione të eliminimit.


Ndryshimi i vetive të elementëve në sistemin periodik. Procesi i tretjes. Shpërbashkimi në ujë i elektrolitëve të dobët dhe të fortë. Hidroliza e kripërave. Vëllimi molar i një gazi në kushte normale. Klasifikimi kinetik i reaksioneve kimike. Marrëdhënia e shpejtësisë së reaksionit me barazimin kimik të reaksionit. Mekanizmi i reaksioneve kimikë. Reaksionet e prapsueshëm dhe ekuilibri kimik. Parimi Lë Shatëlie. Ndikimi i temperaturës, trysnisë dhe e përqendrimit në zhvendosjen e ekuilibrit kimik. Ekuilibri në tretësirat e elektrolitëve të dobët, efekti i jonit të përbashkët. Tretësirat tampone. Teoria e asnjanësimit. Ndërtimi i elementit galvanik. Elektroliza e tretësirave ujore dhe shkrirjeve. Nxehtësia e reaksionit kimik dhe barazimet termokimike. Kuptimi i entalpisë dhe entalpisë së formimit. Rrjedhime të ligjit të Hessit. Ndërtimi, formula e përgjithshme, emërtimi, vetitë dhe izomeria e alkaneve. Hidrokarburet e pangopura, klasifikimi, vetitë, përfaqësuesit kryesorë. Alkoolet - grupi funksionor dhe struktura. Formula e përgjithshme, emërtimi dhe vetitë e alkooleve, fenoleve dhe etereve. Ndërtimi, emërtimi dhe izomeria e alkanaleve, alkanoleve. Vetitë kimike të alkanaleve, alkanoleve dhe përftimi i tyre. Ndërtimi dhe emërtimi i acideve karboksilikë. Vetitë kimike të acideve karboksilike. Ndërtimi, emërtimi, gatitja, vetitë, tek aminat. Struktura, emërtimi, gatitja, vetitë e aminoacideve, struktura e lidhjes peptidike.





4. AFTËSI KRYESORE





Shkrimi i formulës elektronike të atomeve dhe joneve. Kryerje e njehsimeve me përqendrimin molar të tretësirave. Kryerja e njehsimeve me molin. Vlerësimi i formimit ose jo të një precipitati në një përzierje tretësirash. Kryerja e njehsimeve me pH. Përcaktimi i f.e.m në kushte standarde. Përcaktimi i produkteve nga elektroliza në tretësira ujore. Aplikimi i ligjit të Hessit në reaksionet kimikë. Përcaktimi i izomerëve të mundshëm të aldehideve dhe ketoneve. Shkrimi i barazimeve kimike për gatitjen e acideve karboksilike .


Përcaktimi i një reaksioni organik, si: reaksion adicioni, zëvendësimi, eliminimi, polimerizimi.


Vlerësimi i polaritetit të lidhjeve kimike. Parashikimi i vetive të elementëve sipas vendit të tyre në tabelën periodike. Shkrimi i barazimeve të shpërbashkimit elektrolitik. Përcaktimi i mjedisit në tretësirën ujore të një kripe. Aplikimi i ligjit të veprimit të masave për shpejtësinë. Përcaktimi i rendit dhe molekularitetit të reaksioneve. Kryerja e njehsimeve me konstanten e ekuilibrit kimik. Parashikimi i zhvendosjes së ekuilibrit kimik kur ndryshon temperatura, trysnia, vëllimi. Kryerja e njehsimeve për tretshmërinë e substancave pak të tretshme. Hartimi i barazimeve kimike të proceseve elektrodike. Kryerja e njehsimeve stekiometrike për procese të ndryshme elektrolize. Kryerja e njehsimeve të entalpisë standarde të formimit, të entalpisë së një reaksioni. Shkrimi dhe emërtimi i formulave strukturore të përfaqsuesve të hidrokarbureve të ngopur dhe të pangopur, përcaktimi i izomerëve të mundshëm të tyre. Shkrimi dhe emërtimi i formulave strukturore të alkooleve, fenoleve, etereve. Shkrimi dhe emërtimi i formulave strukturore të acideve karboksilikë. Shkrimi dhe emërtimi i formulave strukturore të aminave. Dallimi i grupeve funksionore në përbërje të ndryshme organike. Shkrimi i barazimeve kimike të një reaksioni - adicioni, polimerizimi, zëvendësimi, eliminimi.





5. MATERIALI MËSIMOR





5.1 Përmbajtja e listuar sipas teksteve mësimore të kimisë





Nr. Teksti : Kapitulli: Tema :





1.


Kimi 1 Koncepte fillestare në kimi


Moli. Masa molare. Marrëdhëniet e molit


Përqindja në masë e përbërësve në një substancë


Ndërtimi i atomit dhe sistemi periodik Ndërtimi i atomit sipas Radhërfordit


Ndërtimi I bërthamës së atomit


Izotopet. Radioaktiviteti


Ndërtimi I atomit sipas Borit


Numrat kuantikë


Shpërndarja e elektroneve në atom


Ushtrime për shpërndarjen e elektroneve


Orbitalet atomike


Ligji periodic I elementeve


Sistemi periodik I elementeve


Ndryshimi I rrezeve atomike në sistemin periodic


Ndryshimi I valencës dhe I ngarkesës së joneve në sistemin periodic


Metalet dhe jometalet në sistemin periodik


Lidhja kimike Lidhja jonike


Lidhja kovalente


Lidhja bashkërenditëse


Ushtrime për strukturat e Ljuisit


Karakteri jonik i lidhjes. Polariteti


Bashkëveprimi ndërmolekular


Lidhja hidrogjenore


Sjellja kimike dhe sistemi periodik Ngjashmëria e elementeve në sistemin periodik


Vetitë reduktuese dhe potenciali i jonizimit. Metalet.


Vetitë oksiduese dhe afria për elektronin. Jometalet.


Elektronegativiteti dhe karakteri i lidhjes kimike


Ndryshimi periodik i vetive të oksideve dhe të hidroksideve. Amfoteria.


Ushtrime për parashikimin e vetive të elementeve


2. Kimi 2 Tretësirat Tretësirat dhe karakteristikat e tyre


Procesi i tretjes dhe energjia


Tretshmëria dhe ndikimi i saj nga natyra e tretësit dhe substancës së tretur


Përqendrimi i tretësirave.


Ushtrime për përqendrimin e tretësirave.


Kinetika kimike dhe ekuilibri kimik


Faktorët që ndikojnë në shpejtësinë e reaksionit


Matja e shpejtësisë së reaksioneve kimike


Mekanizmi i reaksioneve kimike


Ndikimi i katalizatorëve në shpejtësinë e reaksioneve kimike


Kuptimi i ekuilibrit kimik


Konstantja e ekuilibrit


Parimi Lë Shatëlie.


Ndikime të ndryshimeve në vëllim dhe temperaturë


Ushtrime mbi ekuilibrin kimik





3. Kimi 3 (Profili natyror) Lidhjet kimike në përbërjet e karbonit Lidhjet kimike njëfishe të karbonit


Lidhjet kimike dyfishe të karbonit


Lidhjet kovalente trefishe të karbonit


Skeleti karbonik dhe shumllojshmëria e përbërjeve të karbonit


Hidrokarburet e ngopura Alkanet me varg të padegëzuar atomesh karboni


Alkanet me varg të degëzuar atomesh karboni


Cikloalkanet





Vetitë kimike të hidrokarbureve të ngopur


Ushtrime: Emërtimi dhe vetitë e alkaneve, cikloalkaneve dhe rrjedhësve të halogjenuar


Hidrokarburet e pangopura Alkenet, Struktura dhe emërtesa


Izometria gjeometrike


Vetitë kimike të alkeneve, reaksionet e eliminimit dhe të adicionit


Oksidimi dhe polimerizimi I alkeneve, polimerët


Butadieni…..(vetëm butadieni)


Alkinet


Arenet Struktura elektronike e benzenit. Homologët e tij.


Gatitja e benzenit.....(vetëm gatitja)


Rrjedhës të benzenit. Reaksionet e zëvendësimit elektrofilik.


Ushtrime: Emërtesa dhe vetitë e areneve


Alkoolet,…. fenolet, eteret….. Alkoolet, klasifikimi dhe emërtesa


Vetitë e alkooleve. Reaksionet e zëvendësimit nukleofilik


Ndërtimi hapësinor I molekulave. Izomeria optike. (Formulat e projeksionit të Fisherit jo)


Fenolet


Eteret dhe tioeteret(Vetëm eteret)


Ushtrime: Emërtesa dhe vetitë e alkooleve, fenoleve dhe etereve. Izomeria optike


Aldehidet dhe ketonet


Grupi funksionor dhe emërtesa e aldehideve dhe ketoneve


Përfitimi I aldehideve dhe ketoneve. Përfaqsues kryesorë


Vetitë e aldehideve dhe ketoneve. Reaksionet redoks.


Ushtrime:Emërtesa dhe vetitë e aldehideve dhe ketoneve


Acidet karboksilikë dhe rrjedhësit e tyre





Grupi funksionor. Klasifikimi dhe emërtesa e acideve karboksilikë


Përfitimi i acideve karboksilikë dhe vetitë.


Përbërjet organike me azot


Aminat alifatike dhe aromatike


Ushtrime: Emërtesa dhe vetitë e përbërjeve organike me azot(aminat).





Aminoacidet, peptidet, protetinat





Aminoacidet : Struktura, gatitja, përfaqësuesit (përfaqësuesit jo)


Vetitë e amonoacideve


Peptidet dhe lidhja peptidike


Ushtrime: Struktura dhe vetitë e aminoacideve(jo të proteinave)


4. Kimi 4 Termodinamika Energjia dhe reaksionet kimike


Sistemet dhe shndërrimet kimike të tyre


Entalpia. Entalpitë standarde të formimit


Ligji i Hessit


Ushtrime për njehsimin e entalpisë me anë të ligjit të Hessit


Kinetika kimike





Shpejtësia e reaksioneve


“Teoria e goditjeve” dhe faktorët që ndikojnë në shpejtësinë e reaksionit


Përqendrimet dhe ekuacioni kinetik I reaksionit


Klasifikimi kinetic I reaksioneve kimike


Ushtrime: Rendi, molekulariteti I reaksionit


Ekuilibrat jonikë


Ekuilibri kimik dhe zhvendosja e tij


Tretësirat e elektrolitëve














Produkti i tretshmërisë dhe tretshmëria


Efekti i jonit të përbashkët, produkti i tretshmërisëdhe formimi i precipitatit


Njehsime me anë të PT


Treguesi hidrogjenor, pH


Tretësirat tampone


Hidroliza


Bazat e analizës së asnjanësimit


Ushtrime për njehsimin e pH


Elektrokimia Numrat e oksidimit


Reaksione oksido-reduktimi


Elektrokimia


Elementi galvanik. Bateritë


Potencialet elektrodikë


Përcaktimi i potencialit të një elementi galvanik (Ushtrime)


Elektroliza. Radha e shkarkimit të joneve.


Shembuj elektrolize me elektroda aktive











5.2 PËRMBAJTJA E LISTUAR SIPAS FUSHAVE TË PËRMBAJTJES NË KIMI





Fusha: Ndërtimi i lëndës, sistemi periodik.


Do të studiohen:





1.Kapitulli: Ndërtimi i atomit dhe sistemi periodik (Kimi 1)


Temat: Ndërtimi i atomit sipas Radhërfordit; Ndërtimi I bërthamës së atomit; Izotopet. Radioaktiviteti; Ndërtimi I atomit sipas Borit; Numrat kuantikë; Shpërndarja e elektroneve në atom; Ushtrime për shpërndarjen e elektroneve; Orbitalet atomike; Ligji periodik I elementeve; Sistemi periodik I elementeve; Ndryshimi I rrezeve atomike në sistemin periodik; Ndryshimi I valencës dhe I ngarkesës së joneve në sistemin periodik; Metalet dhe jometalet në sistemin periodik.





2.Kapitulli: Lidhja kimike (Kimi 1)


Temat:Lidhja jonike; Lidhja kovalente; Lidhja bashkërenditëse; Ushtrime për strukturat e Ljuisit; Karakteri jonik i lidhjes. Polariteti; Bashkëveprimi ndërmolekular; Lidhja hidrogjenore.





3.Kapitulli: Sjellja kimike dhe sistemi periodik (Kimi 1)


Temat:Ngjashmëria e elementeve në sistemin periodik; Vetitë reduktuese dhe potenciali i jonizimit. Metalet; Vetitë oksiduese dhe afria për elektronin. Jometalet; Elektronegativiteti dhe karakteri i lidhjes kimike; Ndryshimi periodik i vetive të oksideve dhe të hidroksideve. Amfoteria; Ushtrime për parashikimin e vetive të elementeve.





4. Kapitulli: Tretësirat (Kimi 2)


Temat: Tretësirat dhe karakteristikat e tyre; Procesi i tretjes dhe energjia; Tretshmëria dhe ndikimi i saj nga natyra e tretësit dhe substancës së tretur.





5. Kapitulli: Lidhjet kimike në përbërjet e karbonit (Kimi 3, profili natyror)


Temat:Lidhjet kimike njëfishe të karbonit; Lidhjet kimike dyfishe të karbonit; Lidhjet kovalente trefishe të karbonit; Skeleti karbonik dhe shumllojshmëria e përbërjeve të karbonit.








• Fusha : Kimi sasiore








Do të studiohen:


1.Kapitulli: Koncepte fillestare në kimi (Kimi 1)


Temat: Moli. Masa molare. Marrëdhëniet e molit; Përqindja në masë e përbërësve në një substancë.


2. Kapitulli: Tretësirat (Kimi 2)


Temat: Përqendrimi i tretësirave; Ushtrime për përqendrimin e tretësirave.


3. Kapitulli: Ekuilibrat jonikë (Kimi - 4)


Temat: Njehsime me anë të PT; Ushtrime për njehsimin e pH.


4. Kapitulli : Elektrokimia (Kimi - 4)


Temat: Përcaktimi i potencialit të një elementi galvanik (Ushtrime)


5. Kapitulli : Termodinamika (Kimi - 4)


Temat: Ushtrime për njehsimin e entalpisë me anë të ligjit të Hessit.


6. Ushtrime të tjera sasiore në tema të tjera, të parashikuara në këtë program.








Fusha : Kinetika kimike





Do të studiohen:





1. Kapitulli: Kinetika kimike dhe ekuilibri kimik ( Kimi - 2)


Temat: Faktorët që ndikojnë në shpejtësinë e reaksionit; Matja e shpejtësisë së reaksioneve kimike; Mekanizmi i reaksioneve kimike; Ndikimi i katalizatorëve në shpejtësinë e reaksioneve kimike.


2. Kapitulli: Kinetika kimike (Kimi – 4)


Temat: Shpejtësia e reaksioneve; “Teoria e goditjeve” dhe faktorët që ndikojnë në shpejtësinë e reaksionit; Përqendrimet dhe ekuacioni kinetik I reaksionit; Klasifikimi kinetik i reaksioneve kimike; Ushtrime: Rendi, molekulariteti I reaksionit.








Fusha : Ekuilibrat kimikë





Do të studiohen:


1.Kapitulli : Kinetika kimike dhe ekuilibri kimik ( Kimi - 2)


Temat: Kuptimi i ekuilibrit kimik; Konstantja e ekuilibrit; Parimi Lë Shatëlie; Ndikime të ndryshimeve në vëllim dhe temperaturë; Ushtrime mbi ekuilibrin kimik.





2.Kapitulli : Ekuilibrat jonikë (Kimi - 4)


Temat: Ekuilibri kimik dhe zhvendosja e tij; Tretësirat e elektrolitëve; Produkti i tretshmërisë dhe tretshmëria; Efekti i jonit të përbashkët, produkti i tretshmërisëdhe formimi i precipitatit; Treguesi hidrogjenor, pH; Tretësirat tampone; Hidroliza; Bazat e analizës së asnjanësimit.





Fusha : Elektrokimi





Do të studiohen:


1. Kapitulli : Elektrokimia (Kimi - 4)


Temat: Numrat e oksidimit; Reaksione oksido-reduktimi; Elektrokimia; Elementi galvanik. Bateritë; Potencialet elektrodikë;


Elektroliza. Radha e shkarkimit të joneve; Shembuj elektrolize me elektroda aktive.





Fusha : Termokimi





Do të studiohen:


1. Kapitulli : Termodinamika (Kimi - 4)


Temat: Energjia dhe reaksionet kimike; Sistemet dhe shndërrimet kimike të tyre; Entalpia. Entalpitë standarde të formimit; Ligji i Hessit.





Fusha : Kimi organike





Do të studiohen :


1. Kapitulli : Hidrokarburet e ngopura (Kimi 3, profili natyror)


Temat: Alkanet me varg të padegëzuar atomesh karboni; Alkanet me varg të degëzuar atomesh karboni; Cikloalkanet; Vetitë kimike të hidrokarbureve të ngopur; Ushtrime: Emërtimi dhe vetitë e alkaneve, cikloalkaneve dhe rrjedhësve të halogjenuar.





2. Kapitulli : Hidrokarburet e pangopura (Kimi 3, profili natyror)


Temat: Alkenet, Struktura dhe emërtesa; Izometria gjeometrike; Vetitë kimike të alkeneve, reaksionet e eliminimit dhe të adicionit; Oksidimi dhe polimerizimi I alkeneve, polimerët; Butadieni…..(vetëm butadieni); Alkinet.





3. Kapitulli : Arenet (Kimi 3, profili natyror)


Temat: Struktura elektronike e benzenit. Homologët e tij; Gatitja e benzenit.....(vetëm gatitja); Rrjedhës të benzenit. Reaksionet e zëvendësimit elektrofilik; Ushtrime: Emërtesa dhe vetitë e areneve.





4. Kapitulli : Alkoolet,…. fenolet, eteret….. (Kimi 3, profili natyror)


Temat: Alkoolet, klasifikimi dhe emërtesa; Vetitë e alkooleve. Reaksionet e zëvendësimit nukleofilik; Ndërtimi hapësinor I molekulave. Izomeria optike. (Formulat e projeksionit të Fisherit jo); Fenolet; Eteret dhe tioeteret(Vetëm eteret); Ushtrime: Emërtesa dhe vetitë e alkooleve, fenoleve dhe etereve. Izomeria optike.





5. Kapitulli : Aldehidet dhe ketonet (Kimi 3, profili natyror)


Temat: Grupi funksionor dhe emërtesa e aldehideve dhe ketoneve; Përfitimi I aldehideve dhe ketoneve. Përfaqsues kryesorë; Vetitë e aldehideve dhe ketoneve. Reaksionet redoks; Ushtrime:Emërtesa dhe vetitë e aldehideve dhe ketoneve.





6.Kapitulli : Acidet karboksilikë dhe rrjedhësit e tyre (Kimi 3, profili natyror)


Temat: Grupi funksionor. Klasifikimi dhe emërtesa e acideve karboksilikë;


Përfitimi i acideve karboksilikë dhe vetitë.





7.Kapitulli : Përbërjet organike me azot (Kimi 3, profili natyror)


Tema : Aminat alifatike dhe aromatike; Ushtrime: Emërtesa dhe vetitë e përbërjeve organike me azot(aminat).





8.Kapitulli : Amonoacidet, peptidet, protetinat (Kimi 3, profili natyror)


Temat: Aminoacidet : Struktura, gatitja, përfaqësuesit (përfaqësuesit jo);


Vetitë e amonoacideve; Peptidet dhe lidhja peptidike; Ushtrime: Struktura dhe vetitë e aminoacideve(jo të proteinave).





6. Pesha e secilës fushë të përmbajtjes








Nr.





Fusha e përmbajtjes :


Përqindja :


1. Ndërtimi i lëndës, sistemi periodik. 17


2. Kimi sasiore 16


3. Kinetika kimike. 8


4. Ekuilibrat kimikë. 10


5. Elektrokimia. 11


6. Termokimi. 8


7. Kimi organike. 30












































NË LËNDËN:





KIMI

















VITI MËSIMOR 2008-2009

















Tiranë, 2009























1. UDHËZIME PËR ZBATIMIN E PROGRAMIT





Programi orientues për lëndën me zgjedhje kimi, përfshin njohuri, koncepte dhe aftësi më të rëndësishme të kimisë për shkollën e mesme. Ndjekja e këtij programi nga shkollat dhe nxënësit siguron një formim të mirë kimik të nxënësve, i cili do të jetë bazament për studimet e mëtejshme universitare të tyre.


Programi orientues për provimin me zgjedhje të kimisë, në kuadrin e maturës shtetërore për vitin shkollor 2006-2007, përbën një dokument të vlefshëm për shkollat e mesme të përgjithshme, nxënësit e interesuar dhe specialistët e përfshirë në procesin e vlerësimit për provimet e maturës shtetërore.





► Programi gjeneron informacionin e nevojshëm për mësuesit e kimisë të shkollave të mesme të përgjithshme që do të përgatisin maturantët për provimin e kimisë si lëndë me zgjedhje në maturën shtetërore.


► Programi gjithashtu orienton nxënësit për materialet kyç mësimore, njohuritë, konceptet dhe aftësitë kryesore që duhet të zotërojnë për të përballuar me sukses provimin e kimisë si lëndë me zgjedhje në maturën shtetërore.


► Programi përbën gjithashtu një dokument zyrtar që duhet zbatuar me korrektesë nga specialistët e përfshirë në hartimin e bankës së pyetjeve dhe tezës së provimit të kimisë si lëndë me zgjedhje për maturën shtetërore.





Ky program duhet shqyrtuar me kujdes dhe rigorozitet nga secili prej grupeve të të interesuarve, sidomos kujdes duhet bërë nga specialistët e përfshirë në hartimin e bankës së pyetjeve dhe tezës së provimit të kimisë si lëndë me zgjedhje për maturën shtetërore, të cilët nuk duhet të përfshijnë për vlerësim çështje mësimore që nuk janë parashikuar në këtë program. Banka e pyetjeve dhe teza e provimit duhet të përmbajnë ushtrime të tipeve dhe niveleve të trajtuara në tekstet e kimisë së shkollës së mesme të përgjithshme. Vëmendje duhet të tregojnë këta specialistë, dhe në lidhje me sigurimin e balancës midis përqindjes që zë secila fushë studimi në këtë program me përqindjet që do të zenë këto fusha studimi në testin e kontrollit në provim.





Mësuesit që do përgatitin nxënësit për provimin e kimisë duhet t’i aftësojnë nxënësit jo vetëm për çështjet mësimore, njohuritë, konceptet dhe aftësitë e përcaktuara në këtë program por dhe në drejtim të zgjidhjes me shkrim të detyrave kimike . Kujdes të veçantë duhet të bëjë mësuesi në drejtim të aftësimit të nxënësve në zgjidhjen e ushtrimeve dhe problemeve të kimisë për fushat e përcaktuara në program, si dhe të përgatitjes së tyre me teknikat e vetvlerësimit. Përgatitja e nxënësve për provimin e kimisë, duhet bërë në mënyrë të vazhdueshmedhe duke përdorur një larmi metodash dhe mjetesh.





Nxënësit duhet të sigurojnë cilësinë e nxënies së çështjeve mësimore, koncepteve kimike dhe aftësive të përcaktuara në program. Për të arritur këtë herë herë ata duhet t’i rikthehen dhe çështjeve të tjera mësimore të kimisë në shkollën e mesme të cilat , nuk janë parashikuar në program, por që përmbajnë informacion bazë për të përvetësuar materialin e zgjedhur për provim. Është fjala këtu p.sh për shkrimin dhe emërtimin e përbërjeve kimike, shkrimin e barazimeve kimike të reaksioneve , shkrimin e barazimeve të shpërbashkimit elektrolitik të elektroliteve, kuptimet numër oksidimi, reaksion oksidimi, reaksion reduktimi, reaksion oksidoreduktimi, njehsimet me formulat dhe barazimet kimike, etj. të cilat janë të përfshira në mënyrë të natyrshme në trajtimin e çështjeve mësimore të përcaktuara në këtë program.








2. KONCEPTE KRYESORE





Numër kuantik, përqendrim molar, shpërbashkim elektrolitik, mol, ekuilibër kimik, produkt i tretshmërisë, pH, potencial elektrodik standard, entalpi, entalpi standarde e formimit, izomeri, grup funksionor hidroksilik, grup funksionor karbonilik, grup funksionor karboksilik, aminë, grup funksionor aminik, mekanizëm reaksioni.


Lidhje kimike, polarizim, lidhje hidrogjenore, potencial jonizimi, afri për elektronin, elektronegativitet, përqendrim në përqindje, përqendrim molar, përqendrim normal, hidrolizë, konstante shpërbashkimi, gradë shpërbashkimi, shpejtësi e reaksionit kimik, rend reaksioni, molekularitet, tretshmëri, elektrolit i fortë, elektrolit i dobët, tretësirë tampone, asnjanësim, numër oksidimi, oksidim, reduktim, oksidues, reduktues, elektrodë, element galvanik, forcë elektromotore, elektrolizë, nxehtësi e reaksionit kimik, barazim termokimik, hidrokarbur, alkan, alken, alkin, alkadien, aren, alkool, fenol, eter, aldehid, keton, acid karboksilik, aminë, aminoacid, lidhje peptidike, grup funksionor, reaksion adicioni, reaksion eliminimi, reaksion zëvendësimi, reaksion polimerizimi.





3. NJOHURI KRYESORE





Shpërndarja e elektroneve në nivele, nënnivele, gjendje energjetike. Kuptimi për përqendrimin e një tretësire, përqendrimin molar, në përqindje dhe normal të tretësirave. Kuptimi i molit. Tretshmëria, formimi i precipitatit dhe produkti i tretshmërisë. Treguesi hidrogjenor në tretësirat ujore. Potenciali elektrodik standard dhe aktiviteti i metaleve. Radha e shkarkimit të joneve. Ligji i Hessit. Izomeria e alkaneve. Përftimi i acideve karboksilikë. Kuptimi i aminave. Reaksione të zëvendësimit nukleofilik. Reaksione të adicionit. Reaksione të polimerizimit. Reaksione të eliminimit.


Ndryshimi i vetive të elementëve në sistemin periodik. Procesi i tretjes. Shpërbashkimi në ujë i elektrolitëve të dobët dhe të fortë. Hidroliza e kripërave. Vëllimi molar i një gazi në kushte normale. Klasifikimi kinetik i reaksioneve kimike. Marrëdhënia e shpejtësisë së reaksionit me barazimin kimik të reaksionit. Mekanizmi i reaksioneve kimikë. Reaksionet e prapsueshëm dhe ekuilibri kimik. Parimi Lë Shatëlie. Ndikimi i temperaturës, trysnisë dhe e përqendrimit në zhvendosjen e ekuilibrit kimik. Ekuilibri në tretësirat e elektrolitëve të dobët, efekti i jonit të përbashkët. Tretësirat tampone. Teoria e asnjanësimit. Ndërtimi i elementit galvanik. Elektroliza e tretësirave ujore dhe shkrirjeve. Nxehtësia e reaksionit kimik dhe barazimet termokimike. Kuptimi i entalpisë dhe entalpisë së formimit. Rrjedhime të ligjit të Hessit. Ndërtimi, formula e përgjithshme, emërtimi, vetitë dhe izomeria e alkaneve. Hidrokarburet e pangopura, klasifikimi, vetitë, përfaqësuesit kryesorë. Alkoolet - grupi funksionor dhe struktura. Formula e përgjithshme, emërtimi dhe vetitë e alkooleve, fenoleve dhe etereve. Ndërtimi, emërtimi dhe izomeria e alkanaleve, alkanoleve. Vetitë kimike të alkanaleve, alkanoleve dhe përftimi i tyre. Ndërtimi dhe emërtimi i acideve karboksilikë. Vetitë kimike të acideve karboksilike. Ndërtimi, emërtimi, gatitja, vetitë, tek aminat. Struktura, emërtimi, gatitja, vetitë e aminoacideve, struktura e lidhjes peptidike.





4. AFTËSI KRYESORE





Shkrimi i formulës elektronike të atomeve dhe joneve. Kryerje e njehsimeve me përqendrimin molar të tretësirave. Kryerja e njehsimeve me molin. Vlerësimi i formimit ose jo të një precipitati në një përzierje tretësirash. Kryerja e njehsimeve me pH. Përcaktimi i f.e.m në kushte standarde. Përcaktimi i produkteve nga elektroliza në tretësira ujore. Aplikimi i ligjit të Hessit në reaksionet kimikë. Përcaktimi i izomerëve të mundshëm të aldehideve dhe ketoneve. Shkrimi i barazimeve kimike për gatitjen e acideve karboksilike .


Përcaktimi i një reaksioni organik, si: reaksion adicioni, zëvendësimi, eliminimi, polimerizimi.


Vlerësimi i polaritetit të lidhjeve kimike. Parashikimi i vetive të elementëve sipas vendit të tyre në tabelën periodike. Shkrimi i barazimeve të shpërbashkimit elektrolitik. Përcaktimi i mjedisit në tretësirën ujore të një kripe. Aplikimi i ligjit të veprimit të masave për shpejtësinë. Përcaktimi i rendit dhe molekularitetit të reaksioneve. Kryerja e njehsimeve me konstanten e ekuilibrit kimik. Parashikimi i zhvendosjes së ekuilibrit kimik kur ndryshon temperatura, trysnia, vëllimi. Kryerja e njehsimeve për tretshmërinë e substancave pak të tretshme. Hartimi i barazimeve kimike të proceseve elektrodike. Kryerja e njehsimeve stekiometrike për procese të ndryshme elektrolize. Kryerja e njehsimeve të entalpisë standarde të formimit, të entalpisë së një reaksioni. Shkrimi dhe emërtimi i formulave strukturore të përfaqsuesve të hidrokarbureve të ngopur dhe të pangopur, përcaktimi i izomerëve të mundshëm të tyre. Shkrimi dhe emërtimi i formulave strukturore të alkooleve, fenoleve, etereve. Shkrimi dhe emërtimi i formulave strukturore të acideve karboksilikë. Shkrimi dhe emërtimi i formulave strukturore të aminave. Dallimi i grupeve funksionore në përbërje të ndryshme organike. Shkrimi i barazimeve kimike të një reaksioni - adicioni, polimerizimi, zëvendësimi, eliminimi.





5. MATERIALI MËSIMOR





5.1 Përmbajtja e listuar sipas teksteve mësimore të kimisë





Nr. Teksti : Kapitulli: Tema :





1.


Kimi 1 Koncepte fillestare në kimi


Moli. Masa molare. Marrëdhëniet e molit


Përqindja në masë e përbërësve në një substancë


Ndërtimi i atomit dhe sistemi periodik Ndërtimi i atomit sipas Radhërfordit


Ndërtimi I bërthamës së atomit


Izotopet. Radioaktiviteti


Ndërtimi I atomit sipas Borit


Numrat kuantikë


Shpërndarja e elektroneve në atom


Ushtrime për shpërndarjen e elektroneve


Orbitalet atomike


Ligji periodic I elementeve


Sistemi periodik I elementeve


Ndryshimi I rrezeve atomike në sistemin periodic


Ndryshimi I valencës dhe I ngarkesës së joneve në sistemin periodic


Metalet dhe jometalet në sistemin periodik


Lidhja kimike Lidhja jonike


Lidhja kovalente


Lidhja bashkërenditëse


Ushtrime për strukturat e Ljuisit


Karakteri jonik i lidhjes. Polariteti


Bashkëveprimi ndërmolekular


Lidhja hidrogjenore


Sjellja kimike dhe sistemi periodik Ngjashmëria e elementeve në sistemin periodik


Vetitë reduktuese dhe potenciali i jonizimit. Metalet.


Vetitë oksiduese dhe afria për elektronin. Jometalet.


Elektronegativiteti dhe karakteri i lidhjes kimike


Ndryshimi periodik i vetive të oksideve dhe të hidroksideve. Amfoteria.


Ushtrime për parashikimin e vetive të elementeve


2. Kimi 2 Tretësirat Tretësirat dhe karakteristikat e tyre


Procesi i tretjes dhe energjia


Tretshmëria dhe ndikimi i saj nga natyra e tretësit dhe substancës së tretur


Përqendrimi i tretësirave.


Ushtrime për përqendrimin e tretësirave.


Kinetika kimike dhe ekuilibri kimik


Faktorët që ndikojnë në shpejtësinë e reaksionit


Matja e shpejtësisë së reaksioneve kimike


Mekanizmi i reaksioneve kimike


Ndikimi i katalizatorëve në shpejtësinë e reaksioneve kimike


Kuptimi i ekuilibrit kimik


Konstantja e ekuilibrit


Parimi Lë Shatëlie.


Ndikime të ndryshimeve në vëllim dhe temperaturë


Ushtrime mbi ekuilibrin kimik





3. Kimi 3 (Profili natyror) Lidhjet kimike në përbërjet e karbonit Lidhjet kimike njëfishe të karbonit


Lidhjet kimike dyfishe të karbonit


Lidhjet kovalente trefishe të karbonit


Skeleti karbonik dhe shumllojshmëria e përbërjeve të karbonit


Hidrokarburet e ngopura Alkanet me varg të padegëzuar atomesh karboni


Alkanet me varg të degëzuar atomesh karboni


Cikloalkanet





Vetitë kimike të hidrokarbureve të ngopur


Ushtrime: Emërtimi dhe vetitë e alkaneve, cikloalkaneve dhe rrjedhësve të halogjenuar


Hidrokarburet e pangopura Alkenet, Struktura dhe emërtesa


Izometria gjeometrike


Vetitë kimike të alkeneve, reaksionet e eliminimit dhe të adicionit


Oksidimi dhe polimerizimi I alkeneve, polimerët


Butadieni…..(vetëm butadieni)


Alkinet


Arenet Struktura elektronike e benzenit. Homologët e tij.


Gatitja e benzenit.....(vetëm gatitja)


Rrjedhës të benzenit. Reaksionet e zëvendësimit elektrofilik.


Ushtrime: Emërtesa dhe vetitë e areneve


Alkoolet,…. fenolet, eteret….. Alkoolet, klasifikimi dhe emërtesa


Vetitë e alkooleve. Reaksionet e zëvendësimit nukleofilik


Ndërtimi hapësinor I molekulave. Izomeria optike. (Formulat e projeksionit të Fisherit jo)


Fenolet


Eteret dhe tioeteret(Vetëm eteret)


Ushtrime: Emërtesa dhe vetitë e alkooleve, fenoleve dhe etereve. Izomeria optike


Aldehidet dhe ketonet


Grupi funksionor dhe emërtesa e aldehideve dhe ketoneve


Përfitimi I aldehideve dhe ketoneve. Përfaqsues kryesorë


Vetitë e aldehideve dhe ketoneve. Reaksionet redoks.


Ushtrime:Emërtesa dhe vetitë e aldehideve dhe ketoneve


Acidet karboksilikë dhe rrjedhësit e tyre





Grupi funksionor. Klasifikimi dhe emërtesa e acideve karboksilikë


Përfitimi i acideve karboksilikë dhe vetitë.


Përbërjet organike me azot


Aminat alifatike dhe aromatike


Ushtrime: Emërtesa dhe vetitë e përbërjeve organike me azot(aminat).





Aminoacidet, peptidet, protetinat





Aminoacidet : Struktura, gatitja, përfaqësuesit (përfaqësuesit jo)


Vetitë e amonoacideve


Peptidet dhe lidhja peptidike


Ushtrime: Struktura dhe vetitë e aminoacideve(jo të proteinave)


4. Kimi 4 Termodinamika Energjia dhe reaksionet kimike


Sistemet dhe shndërrimet kimike të tyre


Entalpia. Entalpitë standarde të formimit


Ligji i Hessit


Ushtrime për njehsimin e entalpisë me anë të ligjit të Hessit


Kinetika kimike





Shpejtësia e reaksioneve


“Teoria e goditjeve” dhe faktorët që ndikojnë në shpejtësinë e reaksionit


Përqendrimet dhe ekuacioni kinetik I reaksionit


Klasifikimi kinetic I reaksioneve kimike


Ushtrime: Rendi, molekulariteti I reaksionit


Ekuilibrat jonikë


Ekuilibri kimik dhe zhvendosja e tij


Tretësirat e elektrolitëve














Produkti i tretshmërisë dhe tretshmëria


Efekti i jonit të përbashkët, produkti i tretshmërisëdhe formimi i precipitatit


Njehsime me anë të PT


Treguesi hidrogjenor, pH


Tretësirat tampone


Hidroliza


Bazat e analizës së asnjanësimit


Ushtrime për njehsimin e pH


Elektrokimia Numrat e oksidimit


Reaksione oksido-reduktimi


Elektrokimia


Elementi galvanik. Bateritë


Potencialet elektrodikë


Përcaktimi i potencialit të një elementi galvanik (Ushtrime)


Elektroliza. Radha e shkarkimit të joneve.


Shembuj elektrolize me elektroda aktive











5.2 PËRMBAJTJA E LISTUAR SIPAS FUSHAVE TË PËRMBAJTJES NË KIMI





Fusha: Ndërtimi i lëndës, sistemi periodik.


Do të studiohen:





1.Kapitulli: Ndërtimi i atomit dhe sistemi periodik (Kimi 1)


Temat: Ndërtimi i atomit sipas Radhërfordit; Ndërtimi I bërthamës së atomit; Izotopet. Radioaktiviteti; Ndërtimi I atomit sipas Borit; Numrat kuantikë; Shpërndarja e elektroneve në atom; Ushtrime për shpërndarjen e elektroneve; Orbitalet atomike; Ligji periodik I elementeve; Sistemi periodik I elementeve; Ndryshimi I rrezeve atomike në sistemin periodik; Ndryshimi I valencës dhe I ngarkesës së joneve në sistemin periodik; Metalet dhe jometalet në sistemin periodik.





2.Kapitulli: Lidhja kimike (Kimi 1)


Temat:Lidhja jonike; Lidhja kovalente; Lidhja bashkërenditëse; Ushtrime për strukturat e Ljuisit; Karakteri jonik i lidhjes. Polariteti; Bashkëveprimi ndërmolekular; Lidhja hidrogjenore.





3.Kapitulli: Sjellja kimike dhe sistemi periodik (Kimi 1)


Temat:Ngjashmëria e elementeve në sistemin periodik; Vetitë reduktuese dhe potenciali i jonizimit. Metalet; Vetitë oksiduese dhe afria për elektronin. Jometalet; Elektronegativiteti dhe karakteri i lidhjes kimike; Ndryshimi periodik i vetive të oksideve dhe të hidroksideve. Amfoteria; Ushtrime për parashikimin e vetive të elementeve.





4. Kapitulli: Tretësirat (Kimi 2)


Temat: Tretësirat dhe karakteristikat e tyre; Procesi i tretjes dhe energjia; Tretshmëria dhe ndikimi i saj nga natyra e tretësit dhe substancës së tretur.





5. Kapitulli: Lidhjet kimike në përbërjet e karbonit (Kimi 3, profili natyror)


Temat:Lidhjet kimike njëfishe të karbonit; Lidhjet kimike dyfishe të karbonit; Lidhjet kovalente trefishe të karbonit; Skeleti karbonik dhe shumllojshmëria e përbërjeve të karbonit.








• Fusha : Kimi sasiore








Do të studiohen:


1.Kapitulli: Koncepte fillestare në kimi (Kimi 1)


Temat: Moli. Masa molare. Marrëdhëniet e molit; Përqindja në masë e përbërësve në një substancë.


2. Kapitulli: Tretësirat (Kimi 2)


Temat: Përqendrimi i tretësirave; Ushtrime për përqendrimin e tretësirave.


3. Kapitulli: Ekuilibrat jonikë (Kimi - 4)


Temat: Njehsime me anë të PT; Ushtrime për njehsimin e pH.


4. Kapitulli : Elektrokimia (Kimi - 4)


Temat: Përcaktimi i potencialit të një elementi galvanik (Ushtrime)


5. Kapitulli : Termodinamika (Kimi - 4)


Temat: Ushtrime për njehsimin e entalpisë me anë të ligjit të Hessit.


6. Ushtrime të tjera sasiore në tema të tjera, të parashikuara në këtë program.








Fusha : Kinetika kimike





Do të studiohen:





1. Kapitulli: Kinetika kimike dhe ekuilibri kimik ( Kimi - 2)


Temat: Faktorët që ndikojnë në shpejtësinë e reaksionit; Matja e shpejtësisë së reaksioneve kimike; Mekanizmi i reaksioneve kimike; Ndikimi i katalizatorëve në shpejtësinë e reaksioneve kimike.


2. Kapitulli: Kinetika kimike (Kimi – 4)


Temat: Shpejtësia e reaksioneve; “Teoria e goditjeve” dhe faktorët që ndikojnë në shpejtësinë e reaksionit; Përqendrimet dhe ekuacioni kinetik I reaksionit; Klasifikimi kinetik i reaksioneve kimike; Ushtrime: Rendi, molekulariteti I reaksionit.








Fusha : Ekuilibrat kimikë





Do të studiohen:


1.Kapitulli : Kinetika kimike dhe ekuilibri kimik ( Kimi - 2)


Temat: Kuptimi i ekuilibrit kimik; Konstantja e ekuilibrit; Parimi Lë Shatëlie; Ndikime të ndryshimeve në vëllim dhe temperaturë; Ushtrime mbi ekuilibrin kimik.





2.Kapitulli : Ekuilibrat jonikë (Kimi - 4)


Temat: Ekuilibri kimik dhe zhvendosja e tij; Tretësirat e elektrolitëve; Produkti i tretshmërisë dhe tretshmëria; Efekti i jonit të përbashkët, produkti i tretshmërisëdhe formimi i precipitatit; Treguesi hidrogjenor, pH; Tretësirat tampone; Hidroliza; Bazat e analizës së asnjanësimit.





Fusha : Elektrokimi





Do të studiohen:


1. Kapitulli : Elektrokimia (Kimi - 4)


Temat: Numrat e oksidimit; Reaksione oksido-reduktimi; Elektrokimia; Elementi galvanik. Bateritë; Potencialet elektrodikë;


Elektroliza. Radha e shkarkimit të joneve; Shembuj elektrolize me elektroda aktive.





Fusha : Termokimi





Do të studiohen:


1. Kapitulli : Termodinamika (Kimi - 4)


Temat: Energjia dhe reaksionet kimike; Sistemet dhe shndërrimet kimike të tyre; Entalpia. Entalpitë standarde të formimit; Ligji i Hessit.





Fusha : Kimi organike





Do të studiohen :


1. Kapitulli : Hidrokarburet e ngopura (Kimi 3, profili natyror)


Temat: Alkanet me varg të padegëzuar atomesh karboni; Alkanet me varg të degëzuar atomesh karboni; Cikloalkanet; Vetitë kimike të hidrokarbureve të ngopur; Ushtrime: Emërtimi dhe vetitë e alkaneve, cikloalkaneve dhe rrjedhësve të halogjenuar.





2. Kapitulli : Hidrokarburet e pangopura (Kimi 3, profili natyror)


Temat: Alkenet, Struktura dhe emërtesa; Izometria gjeometrike; Vetitë kimike të alkeneve, reaksionet e eliminimit dhe të adicionit; Oksidimi dhe polimerizimi I alkeneve, polimerët; Butadieni…..(vetëm butadieni); Alkinet.





3. Kapitulli : Arenet (Kimi 3, profili natyror)


Temat: Struktura elektronike e benzenit. Homologët e tij; Gatitja e benzenit.....(vetëm gatitja); Rrjedhës të benzenit. Reaksionet e zëvendësimit elektrofilik; Ushtrime: Emërtesa dhe vetitë e areneve.





4. Kapitulli : Alkoolet,…. fenolet, eteret….. (Kimi 3, profili natyror)


Temat: Alkoolet, klasifikimi dhe emërtesa; Vetitë e alkooleve. Reaksionet e zëvendësimit nukleofilik; Ndërtimi hapësinor I molekulave. Izomeria optike. (Formulat e projeksionit të Fisherit jo); Fenolet; Eteret dhe tioeteret(Vetëm eteret); Ushtrime: Emërtesa dhe vetitë e alkooleve, fenoleve dhe etereve. Izomeria optike.





5. Kapitulli : Aldehidet dhe ketonet (Kimi 3, profili natyror)


Temat: Grupi funksionor dhe emërtesa e aldehideve dhe ketoneve; Përfitimi I aldehideve dhe ketoneve. Përfaqsues kryesorë; Vetitë e aldehideve dhe ketoneve. Reaksionet redoks; Ushtrime:Emërtesa dhe vetitë e aldehideve dhe ketoneve.





6.Kapitulli : Acidet karboksilikë dhe rrjedhësit e tyre (Kimi 3, profili natyror)


Temat: Grupi funksionor. Klasifikimi dhe emërtesa e acideve karboksilikë;


Përfitimi i acideve karboksilikë dhe vetitë.





7.Kapitulli : Përbërjet organike me azot (Kimi 3, profili natyror)


Tema : Aminat alifatike dhe aromatike; Ushtrime: Emërtesa dhe vetitë e përbërjeve organike me azot(aminat).





8.Kapitulli : Amonoacidet, peptidet, protetinat (Kimi 3, profili natyror)


Temat: Aminoacidet : Struktura, gatitja, përfaqësuesit (përfaqësuesit jo);


Vetitë e amonoacideve; Peptidet dhe lidhja peptidike; Ushtrime: Struktura dhe vetitë e aminoacideve(jo të proteinave).





6. Pesha e secilës fushë të përmbajtjes








Nr.





Fusha e përmbajtjes :


Përqindja :


1. Ndërtimi i lëndës, sistemi periodik. 17


2. Kimi sasiore 16


3. Kinetika kimike. 8


4. Ekuilibrat kimikë. 10


5. Elektrokimia. 11


6. Termokimi. 8


7. Kimi organike. 30











PROGRAM ORIENTUES PËR PROVIMIN KOMBËTAR


TË MATURËS SHTETËRORE





PËR SHKOLLËN E MESME TË PËRGJITHSHME TË PROFILIZUAR DREJTIMI I PËRGJITHSHËM LËNDA: MATEMATIKE


VITI MËSIMOR 2008- 2009


Dhjetor, 2008


UDHËZIME PËR ZBATIMIN E PROGRAMEVE ORIENTUESE


Programet orientuese për Maturën shtetërore 2009 i drejtohen në radhë të parë nxënësve dhe mësuesve,por ato vlejnë edhe për prindërit e drejtuesit e arsimit në nivel shkolle e rajoni. Për nxënësit, ato synojnë të orientojnë përgatitjen e tyre nëpërmjet përqendrimit në konceptet,njohuritë,shkathtësitë kryesore dhe nëpërmjet përzgjedhjes së materialit të domosdoshëm për studim në tekstet mësimore. Për mësuesit, ato synojnë të ndihmojnë organizimin e punës për përsëritjen paralele dhe për kontrollin përfundimtar të shkallës së formimit të nxënësve nëpërmjet dhënies së peshave të linjave të përmbajtjes .Ato synojnë gjithashtu edhe në përgatitjen e nxënësve me shprehitë e nevojshme për të punuar në testet me shkrim ., Për prindërit, ato japin informacionin e nevojshëm për të ndjekur nga afër vëllimin e punës që kërkohet të bëjnë fëmijët e tyre,në mënyrë që të ndihmohen ata në respektimin e një regjimi të përshtatshëm ditor e afatgjatë. Për drejtuesit e arsimit të të gjitha niveleve, këto programe krijojnë mundësinë e verifikimit paraprak të shkallës së përgatitjes përfundimtare të nxënësve brenda një institucioni të caktuar shkollor,i cili mund të realizohet duke zhvilluar testime përmbledhëse. Hartimi i këtyre programeve synon gjithashtu:


• Të ndihmojë gjykimin për kurrikulin ekzistues


• Të pasqyrojë rezultate të cilat do t’i shërbejnë nxënësit për të përzgjedhur


vazhdimin e shkollimit .


T’u japë mësuesve informacionin e nevojshëm për të përmirësuar mësimdhënien





Përgatitja e nxënësve për provimet e pjekurisë duhet të bëhet në mënyrë të vazhdueshme


dhe duke përdorur një larmi metodash,procedurash e mjetesh.Në këtë kuadër është e


dobishme praktika e të mësuarit nga nxënësit të teknikave për vetëvlerësim.


Gjatë punës me këto programe kujdes duhet t’i kushtohet përvetësimit të


koncepteve dhe metodave kryesore të lëndës, si bazë e formimit të nxënësve. Në këtë


kuadër, duhet të mbajmë parasysh se nuk ka rëndësi riprodhimi i përmbajtjes lëndore dhe


zbatimi mekanik i saj në një situatë standarde, nëse nxënësi nuk ka të qartë thelbin e saj


dhe nuk është i aftësuar për ta zbatuar atë në situata të larmishme, qoftë edhe të thjeshta.


Nxënësi duhet të fiksojë në kujtesë një numër faktesh të rëndësishme.Por kjo


nuk do të thotë që në procesin e të nxënit,kujtesa e tij të rëndohet tej mase me rregulla e


formula të ndryshme.Prandaj hartimi i programeve orientuese nuk bazohet thjeshtë në


kujtesën mekanike.


Gjatë punës për përgatitjen e nxënësve për provimet e Maturës Shtetërore,është e


rëndësishme që herë pas here mësuesi të zhvillojë testime të nxënësve të tij,me teste që


mund t’i hartojë vetë.Gjatë hartimit të tyre duhet mbajtur parasysh pesha për çdo linjë të


përmbajtjes si edhe përfshirja e kërkesave të tre niveleve të vështirësisë,në raportet


2:2:1(duke filluar prej nivelit minimal).Kërkesat duhet të jenë dy llojesh:me zgjedhje të


shumëfishtë e me shtjellim të argumentuar.


Programet janë ndërtuar në përputhje me parimet e hartimit të programeve mësimore që janë në zbatim në gjimnazet,duke i shtrirë metodat dhe idetë kryesore në të gjitha linjat,për të ralizuar kompaktësimin e lëndës..Puna me këto programe nënkupton përzgjedhjen dhe zbatimin nga mësuesit të metodave dhe formave të përshtatshme të punës në orën mësimore. Mësuesi është gjithashtu i lirë të gjykojë për sasinë dhe llojshmërinë e zbatimeve dhe të ushtrimeve që duhet të zhvillojë, duke u mbështetur në arritjet e pritëshme mësimore. Është me rëndësi të veçantë zbatimi i parimit të veprimtarisë së vetëdijshme të nxënësit: metodat dhe format e punës gjatë përgatitjes duhet të nxisin procesin e përvetësimit të njohurive me veprimtarinë e vetë nxënësit, duke u mbështetur në njohuritë e fituara më parë dhe në përvojën e tij.


Mësuesi në punën e tij duhet të veçojë me qartësi konceptet dhe shkathtësitë e domosdoshme që duhet të mësojnë nxënësit për secilin kapitull. Ai duhet të dallojë me qartësi konceptet, shkathtësitë dhe shprehitë e nivelit minimal që duhet të përvetësojnë nxënësit për secilin kapitull. Duke ndjekur me vëmendje mundësitë reale të nxënësve, ai duhet të përqendrohet në ushtrime të lehta, por të larmishme, që favorizojnë përvehtësimin jomekanik të koncepteve dhe zotërimin e shkathtësive e të shprehive të domosdoshme. Krahas kësaj, duhet të shmanget edhe prirja për një thjeshtësim të pamotivuar të lëndës. Nga ana tjetër, mësuesi duhet të bëjë gjithashtu kujdes për fitimin e njohurive sistematike e të qëndrueshme, sepse të mësuarit e matematikës është jo vetëm proces, por edhe rezultat.


Në didaktikën bashkëkohore po shtrohet me forcë theksimi i aspektit praktik të


njohurive që asimilon nxënësi në secilën klasë si dhe rritja e vlerave aplikative të tyre.


Për të vlerësuar efikasitetin e punës së tij, mësuesi duhet të ketë si kriter kryesor jo vetëm


atë sa kanë përvetësuar nxënësit, por sa janë në gjendje të veprojnë me to, si operojnë me


ato në situata të ndryshme, si orientohen dhe zgjidhin problemet e detyrat që u dalin në


veprimtarinë mësimore .


Programet orientuese të matematikës bazohen në parimin se të zotërosh njohuri matematike do të thotë të jesh në gjendje t’i zbatosh ato; -në pjesë të ndryshme të vetë lëndës së matematikës -në lëndët e tjera shkollore -në situata të jetës së përditshme -në situata reale social- ekonomike dhe profesionale.


Kompaktësimi i lëndës mbi bazën e koncepteve dhe metodave kryesore duhet të pasqyrohet domosdoshmërisht edhe në mësimdhënie e nxënie; metodat e trajtuara në një pjesë të lëndës duhet të zbatohen, sa herë që është e mundur, për zgjidhjen e problemeve në pjesë të tjera (psh, të përdoren metoda të algjebrës si zgjidhja e ekuacioneve për të zgjidhur probleme gjeometrie me njehsim.)


Zgjidhja e problemave duhet të zerë një pjesë të rëndësishme të kohës së punës gjatë përgatitjes.Ajo përgjithësisht përfshin kërkimin, përzgjedhjen e informacionit të nevojshëm, parashikimin e përfundimeve të mundshme, planifikimin, realizimin e planit, vlerësimin dhe interpretimin e përfundimeve, komunikimin e tyre. Nxënësve duhet t’u jepet mundësia:


të pozojnë problema matematike që kanë të bëjnë me situata konkrete e reale.


të përfshihen në zgjidhjen e problemave që kërkojnë formulimin e hamendjeve


të formulojnë problema nga situata matematike të ndryshme


të njohin strategji të ndryshme për zgjidhjen e problemave


të hetojnë për mënyra të ndryshme të zgjidhjes së problemave


të kontrollojnë me mënyra të ndryshme zgjidhjen e gjetur të problemës dhe çdo hap që kanë kryer për të arritur tek kjo zgjidhje


Të shqyrtojnë besueshmërinë e përfundimit, duke krahasuar përfundimin me realitetin Programet orientuese,në përshtatje me programet mësimore të lëndës së matematikës në shkollat e mesme janë paraqitur sipas këtyre linjave:





Gjuha dhe komunikimi matematik


Arsyetimi matematik


Numri (kuptimi i numrit, bashkësitë numerike; veprime me numrat, njehsimet)


Shprehjet me ndryshore dhe shndërrimet algjebrike të tyre;


Ekuacionet (ekuacionet dhe sistemet e tyre; inekuacionet dhe sistemet e tyre)


Funksioni(Studimi elementar;njehsimi diferencial e integral)


Figurat gjeometrike (vetitë; pozicioni reciprok dhe shndrrimet e tyre)


Matjet


Analiza e të dhënave dhe statistika (mbledhja, organizimi dhe paraqitja e të dhënave; përshkrimi dhe interpretimi i tyre; inferenca dhe parashikimi)


Probabiliteti (kombinatorika; probabiliteti)





Përsa i përket zgjidhjes problemore, që është një pjesë thelbësore e të mësuarit të matematikës, ajo ka të bëjë me çdo linjë të përmbajtjes. Meqenëse zgjidhja problemore përshkon secilën nga linjat e përmbajtjes, në programet orientuese ajo nuk është paraqitur si linjë e veçantë (më vete).


Koncepte


Bashkësia dhe ndryshorja.. Nënbashkësia. Prerja dhe bashkimi i bashkësive.Prodhimi kartezian i dy bashkësive.


Numri racional,numri real.Bashkësia R.Intervali,segmenti.Vlera absolute e numrit real.


Fuqia me eksponent racional.Rrënja me tregues n..


Numri kompleks.


Pohimi, predikati.Konjunksioni,disjunksioni i predikateve.Predikate të


njëvlerëshme.Teorema.teorema e anasjelltë,kushti i nevojshëm e i mjaftueshëm.


Induksioni matematik.


Ekuacioni me një e me dy ndryshore.Kuptimi i zgjidhjes.Njëvlershmëria e ekuacioneve.Ekuacione me një ndryshore të fuqisë së parë, fuqisë së dytë,bikuadratë,irracionalë,trigonometrikë,eksponencialë,logaritmikë.


Mosbarazimi numerik, mosbarazimi shkronjor.


Inekuacioni i fuqisë së parë dhe i fuqisë së dytë me një ndryshore.Kuptimi i zgjidhjes.Njëvlershmëria e inekuacioneve.Inekuacione me anë të majtë në trajtë prodhimi a thyese.Inekuacione me vlera absolute.


Sisteme ekuacionesh me dy ndryshore.Kuptimi i zgjidhjes.Sisteme ekuacionesh me disa ndryshore.


Sisteme inekuacionesh të fuqisë së parë apo të fuqisë së dytë me një ndryshore.Kuptimi i zgjidhjes.


Kuptimi i funksionit. Bashkësia e përcaktimit dhe bashkësia e vlerave të funksionit.


Grafiku i funksionit.


Funksioni linear, i fuqisë së dytë.Polinomi,funksioni racional,funksioni fuqi me eksponent real.Funksione që në pjesë të ndryshme të bashkësisë së përcaktimit jepen me formula të ndryshme


Funksione të kufizuar. Funksione monotone. Çiftësia dhe periodiciteti i funksionit.


Kuptimi i logaritmit.


Funksioni eksponencial dhe ai logaritmik.


Funksionet trigonometrike sinus, kosinus dhe tangent.


Funksioni i anasjelltë dhe grafiku i tij.


Përbërja e dy funksioneve.


Vargu numerik.Varg i dhënë në mënyrë rekurrente.Progresioni aritmetik dhe gjeometrik.


Kuptimi i limitit të funksionit në një pikë ose në ∞ .


Funksione p.m.v dhe p.m.m në një pikë ose në ∞ .


Kuptimi i asimptotës,asimptotat horizontale , vertikale .


Limitet e njëanshme.


Funksioni i vazhdueshëm në një pikë. Pikat e këputjes.


Derivati i funksionit në një pikë.Diferenciali i funksionit.Derivati i rendit n.


Ekstremumet e funksionit.


Funksioni i mysët(i lugët).Pikat e infleksionit.


Vlera më e madhe dhe më e vogël e funksionit në një bashkësi..


Kuptimi i funksionit primitivë.Integrali i pacaktuar.


Integrali i caktuar.


Mesatarja aritmetike,mesorja,moda.


Karakteristikat e shpërhapjes(amplitude,shmangia mesatare,dispersioni,shmangia mesatare katrore)


Probabiliteti i një ngjarjeje. Ngjarje të papajtueshme.Ngjarje të pavarura.Probabiliteti i bashkimit e prerjes së ngjarjeve.


Lista,dispozicionet, permutacionet dhe kombinacionet( pa dhe me përsëritje).


Kuptimet themelore e aksiomat.Përkufizimi e teorema


Figurat e thjeshta gjeometrike.


Kongruenca e trekëndëshave


Vektori në plan dhe në hapësirë.Shuma e dy a më tepër vektorëve.Prodhimi i një vektori me një numër. Vektorët bashkëvijorë.


Koordinatat e pikës dhe vektorit.


Këndi i dy vektorëve. Prodhimi numerik i dy vektorëve.Prodhimi vektorial i dy vektorëve.


Pasqyrimi gjeometrik.Izometria.


Simetria boshtore,simetria qëndrore.


Zhvendosja paralele.Rrotullimi.


Homotetia .Ngjashmëria e trekëndshave. Shumëkëndësha të ngjashëm.


Sinusi , kosinusi e tangjenti i këndit të ngushtë dhe i këndit të trekëndëshit.


Drejtëza paralele në hapësirë, drejtëza paralele me planin , plane paralele.


Drejtëza pingule me n