Autori i Lajmit: Denisa Kona




Anemia është një gjendje e krijuar nga ulja e hemoglobinës (Hb), me ose pa pakësimin e numrit të rruazave të kuqe në gjak. Ato janë të shumta, të lindura e të fituara, me shenja të ngjashme e të veçanta po pas çdo rasti, fshihen shkaqe që duhen zbuluar para se të mendohet për mjekim. Në të kundërtën, çdo veprim i nxituar (sidomos dhënia e hekurit pa kritere) mund të jetë me pasoja.





Pse të porsalindrit kanë anemi?



Të porsalindurit kanë nivel më të lartë të hemoglobinës dhe të hemarokritit në krahasim me fëmijët e tjerë dhe të rriturit. Duke filluar nga java e parë e jetës, fillon një ulje e ngadalëshme (progresive) e hemoglobinës që zgjat 6 deri në 8 javë. Kjo rënie quhet anemi fiziologjike, gjëndje që më tepër është një përshtatje me kushtet jashtë mitrës ku fëmia ushqehej me gjakun e nënës, sesa anemi e vërtetë. Me fillimin e frymëmarrjes krijohet një ngopje graduale (saturim) i gjakut të arterive me oksigjen që arrin deri në 95%, dukuri që mesa duket çon në ndërprerjen e mënjëhershme të prodhimit të eritropoetinës (hormon që nxit prodhimin e gjakut). Faktor tjetër i mungesës së eritropoetinës është dhe papjekuria funksionale e organeve që e prodhojnë atë si veshkat, mëlçia etj. Kur në një fëmijë të lindur në kohë, niveli i hemoglobinës bie në 9-11%, atëherë fillon dhe prodhimi i eritropoetinës, periudhë që i takon moshës rreth 2-3 muaj. Si shihet, kemi të bëjmë me proces kalimtar, rrjedhojë e kushteve të reja jashtë trupit të nënës.

ANEMIA FIZIOLOGJIKE E PRERMATURËVE

Përshtatja me kushtet e reja mbas lindjes, kryhet me pak vështirësi në të lindurit para kohe. Përveç ndërprerjes së prodhimit të eritropoetinës, ndikojnë për keq dhe marrjet e përsëritura të gjakut për analiza, të cilat shpesh i kërkon vetë gjendja e veçantë shëndetësore e tyre. Studimet kanë treguar se kjo anemi ka ecuri më të favorshme në fëmijët e ushqyer me gji; po nuk ndodh kështu në ata me ushqyerje artificiale. Sot dhe në këta fëmijë ecuria ka ndryshuar me futjen në përdorim të qumshteve industrialë specialë për këto mosha. Vite më parë vëmendje i është kushtuar mungesës së Vitaminës E, po sot nuk mendohet kështu.

Si të kujdesemi?

Në të dy rastet (nëse fëmija nuk ka patur ndonjë hemorragji gjatë lindjes), mjafton ushqyerja e përshtatshme (me gji ose qumësht industrial industrial) dhe gjithçka normalizohet me kohë, pa patur nevojë për asnjë mjekim. Gjatë 3 muajve të parë, nuk mendohet për mungesë e hekurit, megjithëse hemoglobina mund të jetë e ulur. Rezervat e tij gjatë kësaj, janë të mjaftueshme.

Anemitë nga infeksionet kronike

Hasen zakonisht në infeksionet e zgjatura ose kronike (diarre, kolitet ulcerioze, sëmundje të veshkave dhe të mushkërive, reumatizëm, artrite reumatoide, etj. Cilat janë të vecantat? Krahas shënjave të sëmundjes kryesore, tërheqin vëmendjen zbehtësia e veçantë e lëkurës dhe e mukozave, lodhja, frymëmarrja e shpejtuar (sidomos gjatë sforcimeve), ulja e mëtejshme e oreksit, me një fjalë, shenja që kalojnë ato të sëmundjes bazë. Në analizën e gjakut gjëndet hemoglobinë e ulur (mund të arrijë deri nën 6-7gr/dl) dhe rënie e rruazave të kuqe. Shënjat e tjera, mbeten ato të sëmundjes kryesore. Si të kujdesemi? Meqenëse anemia është dytësore (për shkaqe të tjera), gjithçka varet nga mjekimi i dhe ecuria e sëmundjes që ka çuar në anemi, pra përmirësimet janë të lidhura ngushtë me ecurinë e tyre. Dhënia e hekurit, varet nga përqindja e tij në gjak, megjithatë rezultatet janë të pakta. Në raste të veçanta ndihmojnë transfuzionet e gjakut.

Anemia nga pamjaftueshmëria e acidit folik

Është rrjedhojë e problemeve të thithjes (absorbimit) të acidit folik dhe shfaqet zakonisht aty nga mosha 4-6 muajshe, (pak më herët se ajo e shkaktuar nga pamjaftueshmëria e hekurit). Ulja e acidit folik në gjak ndodh dhe gjatë marrjes së zgjatur të disa medikamenteve si Luminal, Aminopterinë etj.

Ku gjendet acidi folik? Nevojat për këtë element plotësohen mjaftueshëm nga qumështi i nënës dhe i lopës. Më të pasura me acid folik janë perimet, legumet, drithërat e plota, frutat, mëlçitë, veshkat dhe shpretkat.

Ka shenja që duhet të na tërheqin vëmëndjen? Këta fëmijë paraqiten ose të grindur (të irrituar) ose si të përgjumur (apatikë), me mungesë oreksi, të përziera, vjellje, diare të zgjatura ose kapsllëk, shtim të pakënaqshëm e në vazhim rënie në peshë. Nuk mungojnë problmet na hapësirën e gojës me mahisje të gjuhës, gingivave ose të krejt mukozave. Në format e rënda mund të kenë dukuri hemorragjike të shkaktuara nga ulja e trombociteve. Nëse nuk merren masa në kohë, shënjat e mësipërme thellohen dhe rënia në peshë çon drejt distrofisë. Mungesa e acidit folik favorizon dhe disa gjendje të veçanta si psh spruen. Në analizën e gjakut: ulje të hemoglobinës (anemi hipokrome), pakësim i rruazave të kuqe me variacione të formës së tyre dhe rënie e përqindjes së acidit folik.

Si të kujdesemi? Sigurisht, mjeku rekomandon atë që mungon, acidin folik nga goja, të paktën 3-4 javë rresht. Nëse gjëndja nuk normalizohet, atëherë ai mund të rekomandojë një dozë më të lartë për një kohë më të gjatë. Meqë mungesa e acidit folik haset sidomos në të lindurit me peshë shumë të vogël, jepet ky medikament. Krahas mjekimit, masë tjetër me rëndësi është korrigjimi (korektimi) i ndonjë gabimi në ushqyerje.





Gabimet e mamave në ushqim, që u japin anemi fëmijëve



Është forma më e zakonshme në fëmijët; quhet dhe anemi ferrodeficitare ose sideropenike, emër që do të thotë se organizmit i mungon hekuri i nevojshëm

-Ka shenja që duhet të na tërheqin vëmëndjen për anemi?

Meqë sëmundja zhvillohet ngadal, fillimisht nuk tërheq vëmëndjen. Zbehja psh, një nga shënjat më të zakonshme, në shumicën e rasteve më tepër tërheq vëmendjen e të tjerëve dhe të mjekut, se të familjarëve të cilët duke e parë çdo ditë, shpesh nuk u bën përshtypje ose e justifikojnë se është bardhosh, se zë dielli, i ngjan dikujt, etj. Shenja që duhet të ngjallin dyshime janë: zbehja, mungesa e oreksit, humbja e gjallërisë dhe e interesit për lodrat (apatia), lodhja në dukje pa shkak ose ngacmim i tepruar si dhe ngadalësimi i shtimit në peshë. Në format më të përparuara ka dhe dhimbje koke, humbje në peshë, rrahje të shpeshta të zemrës, mosngopje me frymë pas sforcimeve.

-Si mund të vëtetohet se fëmija është anemik?

Mjafton një vizitë te mjeku i cili fillimisht këshillon analizën e gjakut për eritrocite, hemoglobinë dhe nivelin e hekurit (sidereminë).

Pse fillimisht? kjo për arsyen e thjeshtë se ka forma të tjera anemish me shenja të përafërta, ku hekuri jo vetëm nuk mungon, po mund të jetë në përqindje të lartë (ato kërkojnë tjetër trajtim). Dhënia e hekurit në këto rastë, do të rriste më tepër nivelin e tij, duke thelluar dëmtimet në shumë organe të trupit.

Cilat janë këto anemi? Disa infeksione bëhen shkak për anemizim, sidomos infeksionet urinare, mahisjet e zgjatura të zorrëve, parazitozat (sidomos Lamblia), etj. si dhe Talasemia mjaft e përhapur, sidomos në disa krahina të vendit .

-Çfarë e favorizon këtë tip anemie?

Faktor i rëndësishëm është mosha. Ritmet shumë të shpejta të rritjes, bëjnë që shumë organe të trupit të harxhojnë me shpejtësi hekurin e marrë me anë të ushqimeve. Faktorë që nuk duhen nënvlerësuar janë dhe humbjet vogla, por të zgjatura të gjakut. Shkaqet kryesore që çojnë në pamjaftueshmërinë e hekurit, lidhen në radhë të parë me gabime në ushqyerje, duke filluar nga ndërprerja e parakohshme e gjirit, për të vazhduar me vonesat ose ushqyerja jo- korrekte sipas moshës, sidomos kur teprohet me qumësht e miellra ose kur mungojnë mishi, veza, peshku e perimet.

-Cilat janë moshat më të prekura?

Anemia ferrodeficitare haset më tepër në muajt e parë të jetës (pa përjashtuar moshat e tjera). Arsyeja qëndron se fëmijët trashëgojnë pak hekur nga nëna. Veç kësaj, hekuri në qumështin e gjirit është i paktë dhe mund të sigurojë plotësisht nevojat e fëmijës në rritje deri aty nga mosha 4-5 muaj. Këto rezerva arrijnë kufirin minimal aty nga muji i 6-të (prandaj në këtë moshë fillojnë të shfaqen më tepër dhe shenjat e anemisë); dukuri që bën të domosdoshme fillimin në kohë të heqjes nga gjiri.

-Si të veprojmë për ta parandaluar?

Masa më e mirë parandaluese është ushqyerja korrekte sipas moshës; dhënia në kohë i ushqimeve të tjera jo me bazë qumështi - kështu plotësohen nevojat për hekur, pa qenë nevoja as për hekur, as për dieta të veçanta. Hekur u jepet çdo ditë nga goja, vetëm të lindurve prematurë, duke filluar nga mosha 2 muajshe deri në fund të vitit.

Nëse anemia është shfaqur, si të veproj?

Për format e lehta, mjafton korrigjimi i ndonjë gabimi në ushqim. Dhënia e produkteve në përshtatje me moshën, bën që gjendja të ndryshojë shpejt. Nëse pamjaftueshmëria është e theksuar, atëherë mjeku (pasi të ketë përjashtuar ndonjë shkak tjetër dhe të ketë plotësuar analizat e nevojshme), do të rekomandojë hekur në bazë të peshës dhe shkallës së anemisë (dozën, kohëzgjatjen etj). Preferohet hekur nga goja. Në farmaci ai gjendet me emra e forma të ndryshme (me pika, shurup, kokrra). Çdo veprim tjetër, pa këshillën e mjekut, është i gabuar







Pak njohuri më tepër



Hekuri është ndër elementet kryesorë që merr pjesë në përbërjen e hemoglobinës dhe mungesa e tij ndikon direkt në uljen e nivelit të saj në gjak. Organizmi furnizohet me hekur nëpërmjet ushqimeve, duke u thithur prej sistemi tretës; pra probleme mund të lindin si nga mungesa e marrjes ashtu dhe nga ato të thithjes (absorbimit). Pjesa më e madhe e hekurit të marrë, depozitohet në palcën e kockave dhe shërben për prodhimin e rruazave të kuqe. Ajo që mbetet (rreth 10-20%) depozitohet si rezervë në mëlçi, shpretkë dhe palcën e kockave. Kjo depozitë shfrytëzohet në raste të veçanta: më e thjeshta, mungesa e përkohshme e hekurit në ushqimin e përditshëm ose gjendje urgjente të krijuara nga humbja e gjakut (hemoragjia).

Hemoglobina - është një proteinë e rruazave të kuqe, që i jep gjakut ngjyrën e kuqe. Nga hemoglobina varet direkt trasporti i oksigjenit në të gjitha pjesët e trupit. Nëse ajo pakësohet, atëherë mungesën e oksigjenit do ta vuajnë shumë organe e sisteme të trupit.

Rruazat e kuqe - E veçanta është se jeta e tyre është e shkurtër, mesatarisht 120 ditë, pastaj shkatërrohen kryesisht në mëlçi dhe në shpretkë, për tu zëvëndësuar prej më të rejave të prodhuara në palcën e kockave.

Eritrocitet kanë për funksion kryesor transportin e oksigjenit nga mushkëritë në drejtim të pjesëve të tjera të trupit dhe mbartjen e gazit karbonik prej tyre, në drejtim të mushkërive (ku bëhët shkëmbimi i gazeve)







ANEMIA NGA MUNGESA E Vit. B12



Cështë kjo anemi?

Është sëmundje kronike e shkaktuar nga mosthithja e vit. B12. për mungesë të një faktori të ashtuquajtur „faktor intrinsek intenstinal ose gastrik“ për shkak të dëmtimev të gjëndërrore të mureve të stomakut (atrofi e mukozës). Shkaqet nuk janë plotësisht të njohura, megjithëse flitet dhe për faktorë autoimune ose hereditarë. Është quqjtur dhe anemia pernicioze për arsye se kohë më parë ka qënë vdekjeprurëse.

Në analizën e gjakut vërehen rruazat e kuqe me përmasa të mbëdha e pak të ngjyrosura.

Nevojat për këtë vit. sigurohen plotësisht nga produktet e përditëshme, problemi qëndron se nuk thithet nga aparati tretës, arsye që con në këtë anemi të rëndë që zgjat për tërë jetën.



Cilat janë pasojat?

Në mungesë të B12, nuk mund të arrihet pjekuria e plotë e rruazave të kuqe, për rrjedhojë trupi do të vuaj për mungesë oksigjeni. Këta të sëmurë paraqiten gjithmonë të lodhur e të këputur, për arsye se trupi nuk ngopet me oksigjen. me kalimin e kohës, nëse nuk mjekohen, sëmundja mund të shkaktojë probleme serjoze dhe të rrezikëshme në zëër, neva e organe të tjera.

Zëmra - Për të plotësuar nevojat e trupit për oksigjen, duhet të shtojë të rrahurat; po me kalimin e kohës vetë ky organ pëson dëmtime të rënda (insuficiencë kardiake etj)

Nervat - Dëmtimet e qelizave të tyre, cojnë në ndryshime të shijes, nuhatjes, shikimit, vështirësi në ecje, crregullime të ekuilibit; mund të shkaktojë ndryshime në mendime, corroditje (konfuzion) dhe humbje të kujtesës.

Aparati tretës. Me pamje të vecantë paraqitet gjuha, e lëmuar dhe me mungesë të papilave.

Përsa i përket stomkut, përvec maisjeve, këta të sëmurë rrezikohen dhe nga kanceri i tij.



Si mjekohet dhe cila është e ardhja?

Sot, në sajë të mjekimit me vit B12, anemia perniciozeme nuk përbën më asnjë rrezik vdekjeprurës (ky emër i ka mbetur historisë); po për të patur jetë normale dhe të gjatë, këta të sëmurë duhet të marrin vitaminë B12 për tërë jetën me doza të vogla në muskul cdo javë, një herë në muaj ose me doza të larta nga goja, megjithëse rezultatet janë të diskutueshme.

Problemet përbën fakti se jo rrall diagnostikimi e për rrjedhojë mjekimi, bëhet me vonesë, në kohën kur mund të jenë shkaktuar dëmtime të rënda, sidomo të sistemit nervor.



Ka shkaqe të tjera që cojnë në anemi nga pamjaftushmërie e Vit.B12 ?

Anëmi nga mungesa e vitaminës B12, shihen rrall për faktin se nevojat për këtë vitaminë sigurohen plotësisht nga ushqimet e përditëshme. Raste janë parë në ata që ushqehen vetëm me barishte (vegjetarianë) dhe në të porsalindur nga nëna vegjetariane ose me ushqyrje të njëanëshëme gjatë shtatzënisë.

Thithja e pamjaftushme e vit.B12 mund të ndodhë dhe gjatë një gjendjeje të veçantë, të quajtur „sindrom familjar“,që karakterizohet me kandodozë të lëkurës, pamjaftueshmëri të funkionit të gjëndrës tiroide dhe të ndonjë gjëndërre tjetër me sekrecion të brendshëm.

Në disa raste, gjatë moshës së adoleshencës, ndodhin dëmtime të mukozave stomakut (atrofi) me mungesë të prodhimit të acidit kloridrik; po janë parë dhe raste pa dëmtime të mureve të stomakut.

Probleme mund të lindin dhe mbas ndërhyrjeve kirurgjikale me heqie të ndonjë pjese të zorrës së hollë, disa sëmundje të rënda në këtë nivel (enterite nekrotizante), tuberkulozi i zorrëve etj.

Nja formë disi e vecantë e rrallë dhe e diskutushme, është ajo që fillon të shfaqet nga mosha 9 muaj (interval që koinçidon më tepër me mbarimin e rezervave të vitaminës B12 të trashëguara nga nëna); deri në 11 vjeç për probleme te tjera që ndikojnë në pakësimin e prodhimit të lëngjeve të stomakut, (nga kjo ndoshta varet dhe koha e shfaqies së anemisë)



Cilat janë të vecantat e këtyre formave?

Në këto raste shënjat janë më të lehta, po nëse nuk kapen e trajtohen në kohë, gjëndja mund të keqësohet. Fillimisht mund të mos bien në sy shenja të veçanta, po me thellimin e anemisë, fëmija fillon të zbehet, tregon shenja lodhjeje, grindet ose shqetësohet pa shkaqe të dukshme. Pamje të veçantë e karakteristike merr gjuha; bëhet e lëmuar, me ngjyrë të kuqe, të ndezur dhe mjaft e dhimbshme. Jo rrallë anemia shoqërohet dhe me një sërë shenjash neurologjike si humbje të ndjeshmërisë në pjesë të veçanta të trupit (parestezi), vështirësi në qëndrim (ataksi), rritje të reflekseve (hiperrefleksi), etj,

Laborator në përgjithësi vë në dukje anemi hipokrome, eritocitë me përmasa më të mbësha dhe ulje të nivelit të Vit.B12 në gjak (testi diagnostik më i mirë).



Si mjekohen dhe cila është e ardhja?

Me shfaqien e shënjave të para (pammvarësisht se nuk mund të jenë gjetur shkaqet), duhet dhënë ajo që mungon, vitamina B12. Në fazën akute, dhënia në muskul sjell ndryshime të shpejta (një e dhënë e rëndësishme që vërteton shkakun e anemisë). Dhënia e mëtejshme dhe koha, varen si nga shkaku ashtu dhe ngamundësia e mënjanimit të tij.







Ky lajm është publikuar: 21/02/2010